Badanie pola widzenia, zwane także perymetrią (w przypadku rzutowania siatkówki na powierzchnię kulistą) lub kampimetrią (w przypadku rzutowania na powierzchnię płaską) – badanie pozwalające na dokładne określenie ubytków w polu widzenia. Może być również przeprowadzone poprzez proste metody niewymagające użycia specjalistycznego sprzętu jak np. test Amslera. Badanie pozwala ocenić, jaki zakres przestrzeni osoba badana obejmuje wzrokiem.

Stosuje się je w przypadku wielu chorób, które mogą powodować dysfunkcję w widzeniu, takich jak jaskra, udar mózgu, zaburzenia przysadki, guz mózgu. Badanie pola widzenia odbywa się poprzez utrzymywanie wzroku osoby badanej w jednej pozycji a następnie prezentowanie jej różnych obiektów w polu widzenia.

Badanie może być przeprowadzone przez wyszkoloną do tego osobę na kilka sposobów. Test może być wykonany bezpośrednio przez badającego, z pomocą urządzenia lub w całości przez zautomatyzowany system badawczy. W testach z użyciem urządzeń często możliwe jest sporządzenie wydruku ukazującego pole widzenia osoby badanej.

Metody badania

Test Dondersa

Osoba badająca prosi pacjenta, by ten zakrył jedno oko, a drugim patrzył w kierunku wykonującego badanie. Gdy pacjent zakrywa prawe oko, osoba badająca powinna zakryć swoje lewe oko i vice versa. Następnie osoba wykonująca badanie przesuwa swoją dłoń poza i z powrotem do pola widzenia badanego. Często badający porusza wolno palcem w dłoni używanej do badania. Osoba badana mówi, kiedy zobaczy dłoń znowu w swoim polu widzenia. Test ten często jest wykonywany próbnie przed przystąpieniem do właściwej procedury badawczej.

Perymetria

Perymetria (podobnie jak kampimetria) jest jedną z metody systematycznego badania pola widzenia. Jest to pomiar różnej wrażliwości na światło w polu widzenia osoby badanej, którego dokonuje się sprawdzając, czy pacjent widzi obiekty na tle jednolitego tła. Perymetria dokładnie mapuje i kwantyfikuje pole widzenia, szczególnie na obrzeżach pola widzenia. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa perimetros oznaczającego obwód.

Automatyczne perymetry są szeroko wykorzystywane w diagnostyce, testach zawodowych, ocenianiu zdolności wzrokowych, badaniach przesiewowych itp.

Wyróżnia się kilka typów perymetrii:

  • W najprostszym rodzaju perymetrii przesuwa się obiekt (często białą lub kolorową szpilkę na końcu wskaźnika) na tle czarnego ekranu z białymi koncentrycznymi kręgami.
  • Perymetr Goldmanna jest pustą białą półkulą, którą umieszcza się przed pacjentem. Osoba badająca rzuca punkt świetlny o zmiennej wielkości i intensywności na powierzchnię perymetru. Punkt ten może przemieszczać się na powierzchni (perymetria kinetyczna) albo może być wyświetlany tylko w jednym miejscu (perymetria statyczna). Z użyciem tego rodzaju perymetrii można badać całe pole widzenia i metoda ta od lat jest używana do badania zmian w polu widzenia u osób chorych na jaskrę. Obecnie perymetr Goldmanna coraz częściej wypierany jest przez urządzenia zautomatyzowane.
  • W perymetrii automatycznej ruchomy obiekt (plamka światła) przesuwa się samoczynnie po powierzchni perymetru. Badanie może być wykonane tylko u osoby współpracującej z badającym. Oko niebadane musi być zamknięte lub przysłonięte. Pacjent siedzi przed perymetrem (zwanym inaczej polomierzem) z unieruchomioną głową (broda i czoło są podparte),wpatrując się bez przerwy w centralną część perymetru (warunek bezwzględny poprawnego wykonania badania). W innym miejscu półkulistej czaszy perymetru pojawia się punkcik świetlny poruszający się południkowo i w momencie, gdy ten punkt zostanie zauważony przez badanego, pacjent naciska guzik. Badanie powtarza się dla wielu południków i w końcu automatycznie łączy się zaznaczone punkty linią zwaną izopterą, uzyskując obszar pola widzenia.W obrębie pola widzenia można również stwierdzić obecność tak zwanej plamki ślepej odpowiadającej obecności tarczy nerwu wzrokowego. Obecnie stosowane perymetry komputerowe umożliwiają uzyskanie wyniku nie tylko w postaci połączonych punktów wyznaczających pole widzenia, ale także w postaci skali szarości lub grafiki trójwymiarowej z możliwością animacji. Często w badaniu wykorzystuje się białe tło perymetru i światło o narastającej jasności. Ten typ perymetrii jest najpowszechniej używany w testach klinicznych oraz innych badaniach dotyczących ubytków w polu widzenia. Niemniej jednak czułość tego badania jest niska, a rozrzut wyników stosunkowo duży. Ubytek nawet 25-50% fotoreceptorów w dnie oka może nie zostać wykryty w tego typu badaniu.
  • Mikroperymetr umożliwia zlokalizowanie plamki żółtej przy użyciu metod komputerowych.

Wyróżnia się dwa podstawowe typy badań perymetrycznych. W perymetrii statycznej kilka nieruchomych punktów jest rzutowanych w tym samym czasie na powierzchnię perymetru. Początkowo w każdym punkcie rzucane jest nikłe światło. Jeśli pacjent nie widzi punktu jest on stopniowo rozjaśniany do momentu, w którym badany jest w stanie go zobaczyć. Minimalna jasność umożliwiająca zobaczenie punktu w danym miejscu stanowi lokalny próg czułości. Procedura powtarzana jest następnie w innych miejscach, dopóki całe pole widzenia nie zostanie zmapowane. Ten rodzaj perymtrii jest przeważnie wykonywany w sposób zautomatyzowany. Używa się go szczególnie w badaniach pacjentów skarżących się na mroczki, utratę widzenia peryferycznego i innych delikatnych utratach widzenia. Ten sposób badania jest również wykorzystywany w badaniach przesiewowych, diagnostyce i monitorowaniu chorób oczu, siatkówki, nerwu wzrokowego i mózgu.

Z kolei w perymetrii kinetycznej obiekt (plamka światła) jest przesuwany po powierzchni perymetru. Najpierw używa się pojedynczej plamki światła o określonej wielkości i jasności. Jest ona przesuwana w kierunku centrum pola widzenia, póki pacjent jej nie zobaczy. Badanie to powtarza się przesuwając plamkę z różnych kierunków do środka pola widzenia. Po wielu takich powtórzeniach możliwe jest wytyczenie granic pola widzenia. Następnie całą procedurę powtarza się używając innej wielkości i/lub jasności plamki. W ten sposób można zbadać wrażliwość granic pola widzenia na światło o różnej jasności. Metoda ta jest dobrą alternatywą dla pacjentów mających problem z perymetrią automatyczną, czy to ze względu na niemożność utrzymania spojrzenia nieruchomo w jednym punkcie, czy też ze względu na upośledzenie umysłowe.

Wskazania

  • jaskra
  • choroby nerwu wzrokowego
  • odwarstwienie siatkówki
  • różne choroby siatkówki, na przykład retinopatia barwnikowa
  • choroby ośrodkowego układu nerwowego
  • brak reakcji źrenic na światło
  • obserwacja błysków, mroczków

Perymetria ma duże znaczenie przy kwalifikacji do leczenia, ocenie leczenia oraz monitorowaniu wyników u pacjentów z idiopatycznym nadciśnieniem śródczaszkowym.

Przypisy

Linki zewnętrzne

  • Publikacje naukowe na temat: Visual field testing (ang.). Katalog PubMed. [dostęp 2016-03-24].
  • Publikacje naukowe na temat: Visual field testing (ang.). scholar.google.pl. [dostęp 2016-03-24].
  • Program z testem Amslera